Co czeka Cię na wyprawie?

Obserwacja wielorybów na Azorach – historia połowów i przewodnik po whale watchingu na São Miguel

Obserwacja wielorybów na Azorach to jedno z tych doświadczeń, które trudno opisać słowami – i jeden z powodów, dla których wycieczka na Azory zapada w pamięć na całe życie.

Dlaczego obserwacja wielorybów na Azorach przyciąga podróżników z całego świata?

Azory leżą w samym sercu północnego Atlantyku, około 1500 km od wybrzeży Europy. To właśnie ten odcinek oceanu – głęboki i bogaty w składniki odżywcze niesione przez prądy morskie – od zawsze był miejscem, gdzie wieloryby chętnie przebywają, żerują i migrują. Kaszaloty zamieszkują te wody przez cały rok, a płetwale błękitne, humbaki i dziesiątki gatunków delfinów pojawiają się sezonowo, tworząc jedno z najbardziej różnorodnych skupisk waleni na świecie.

Głębokość oceanu tuż przy brzegu sprawia, że wieloryby pojawiają się stosunkowo blisko lądu. To ogromna przewaga Azorów nad wieloma innymi destynacjami, gdzie na spotkanie z waleniami trzeba płynąć godzinami w otwarte morze. Tu wystarczy odpłynąć kilkanaście minut od portu – i ocean zaczyna żyć.

Era wielorybnictwa — krwawa historia Atlantyku

Żeby w pełni docenić dzisiejszy whale watching, warto cofnąć się o dwieście lat. Przemysłowe polowania na wieloryby dotarły na Azory na przełomie XVIII i XIX wieku. Statki wielorybnicze z Nowej Anglii – przede wszystkim z Nantucket i New Bedford – regularnie zawijały na wyspy w poszukiwaniu uzupełnienia załóg. Azorczycy, doświadczeni rybacy przyzwyczajeni do trudnych warunków atlantyckich, okazali się doskonałymi wielorybnikami.

Z czasem rozwinęło się wielorybnictwo lokalne. Mieszkańcy wysp zaczęli organizować własne polowania, korzystając z tradycyjnych drewnianych łodzi zwanych canoas. Obserwatorzy z wież rozstawionych na wzgórzach – zwanych vigia – wypatrywali fontann wyrzucanych przez wieloryby i sygnalizowali łodziom kierunek. Myśliwi wiosłowali ku zwierzętom i miotali harpuny z ręki. Metoda prosta. I brutalna.

Przez ponad 100 lat wielorybnictwo było jednym z filarów azorskiej gospodarki. Tran wielorybi służył do oświetlenia ulic, spermacet z kaszalotów trafiał do przemysłu kosmetycznego, a ambra szara – wydzielana przez kaszaloty – była niezwykle cennym składnikiem perfum. Nic nie było marnowane.

Ostatnie harpuny – koniec epoki w 1987 roku

Azorskie wielorybnictwo trwało zaskakująco długo. Podczas gdy większość świata stopniowo odchodziła od polowań na wieloryby, azorscy myśliwi kontynuowali tradycyjne połowy jeszcze w drugiej połowie XX wieku – bez nowoczesnych technologii, tymi samymi drewnianymi łodziami i ręcznymi harpunami co pokolenia wcześniej.

Ostatnie oficjalne polowanie na kaszalota na Azorach miało miejsce w 1987 roku na wyspie Pico. To właśnie tam, w miejscowości Lajes do Pico, mieści się dziś Museu dos Baleeiros – Muzeum Wielorybników – które dokumentuje tę epokę z niezwykłą starannością i szacunkiem zarówno dla tradycji, jak i dla zwierząt.

Nowe przepisy, presja organizacji ochrony przyrody i spadek opłacalności sprawiły, że wielorybnictwo przestało mieć uzasadnienie. Ale Azorczycy nie porzucili oceanu. Zamienili harpuny na lornetki.

Od myśliwych do obserwatorów – narodziny whale watchingu na Azorach

Przemiana Azorów z centrum wielorybnictwa w jedno z najlepszych miejsc na świecie do obserwacji wielorybów jest jedną z piękniejszych historii ekologicznej transformacji. Stare wieże vigia – zamiast służyć myśliwym – zaczęły pomagać turystom i biologom morskim. Dawni wielorybnicy i ich potomkowie zostali przewodnikami. Wiedza o zachowaniu zwierząt, zdobyta przez pokolenia na morzu, okazała się bezcenna w nowym kontekście.

Jakie wieloryby można zobaczyć na Azorach?

Gwiazdą azorskiego oceanu jest bez wątpienia kaszalot (Physeter macrocephalus) – jedyny gatunek, który przebywa w tych wodach przez cały rok. To największy drapieżnik na Ziemi, osiągający długość do 20 metrów. Kaszaloty nurkują na głębokość nawet 3000 metrów w poszukiwaniu kałamarnic i potrafią wstrzymać oddech na ponad godzinę. Charakterystyczny ogon unoszący się przed nurkowaniem to widok, który zapada w pamięć na całe życie.

Wody wokół São Miguel odwiedzają również inne gatunki. Obserwacja wielorybów na Azorach oferuje wtedy prawdziwe bogactwo zwierząt:

  • płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) – największe zwierzę w historii Ziemi, osiągające do 30 metrów długości
  • humbak, czyli płetwal długopłetwy (Megaptera novaeangliae) – słynący z pięknych pieśni i widowiskowych wyskoków z wody
  • finwal (Balaenoptera physalus) – drugi co do wielkości gatunek wieloryba
  • delfin zwyczajny i delfin butlonosy – pojawiające się w stadach liczących nawet kilkaset osobników
  • orka (Orcinus orca) – rzadki, ale absolutnie niezapomniany gość

Na Azorach zaobserwowano ponad 25 gatunków waleni – to jedno z najbogatszych gatunkowo miejsc na Atlantyku.

Jak wygląda rejs na obserwację wielorybów na Azorach?

Współczesny whale watching na Azorach jest starannie regulowany, by minimalizować stres dla zwierząt. Łodzie nie mogą podpływać bliżej niż określona odległość, nie można wchodzić między zwierzęta, a czas spędzony przy każdej grupie jest ograniczony. Zasady te obowiązują wszystkich operatorów i są egzekwowane przez lokalne władze morskie.

Przed wypłynięciem obserwatorzy z wież vigia skanują ocean lornetkami i komunikują się z łodziami przez radio. Dzięki temu szanse na spotkanie z wielorybami w sezonie letnim sięgają ponad 90%. Sam rejs trwa zazwyczaj od dwóch do czterech godzin. Bardzo często towarzyszą Wam delfiny, które uwielbiają surfować na fali dziobowej łodzi.

Kiedy najlepiej jechać na obserwację wielorybów na Azory?

Kaszaloty można obserwować przez cały rok, choć warunki morskie zimą bywają trudniejsze. Zdecydowanie najlepszym momentem na obserwację wielorybów na Azorach są wiosna i lato. W kwietniu i maju ocean wokół Azorów odwiedzają migrujące płetwale błękitne. Wiosna i lato to także czas migracji innych nierezydenckich gatunków. W tym okresie morze jest spokojniejsze, a widoczność lepsza. Lipiec i sierpień to absolutny szczyt sezonu.

Obserwacja wielorybów Azory – najczęściej zadawane pytania

Czy obserwacja wielorybów na Azorach jest gwarantowana?

Żaden operator nie może dać stuprocentowej gwarancji – to dziki ocean, nie aquapark. Jednak szansa na spotkanie z kaszalotem w sezonie letnim przekracza 90%, co czyni Azory jednym z najbardziej niezawodnych miejsc na świecie. Jeśli rejs z jakiegoś powodu nie dojdzie do skutku lub nie uda się zobaczyć wielorybów, większość operatorów oferuje darmowy rejs zastępczy – my również podczas naszej wycieczki na Azory.

Czy można nurkować z wielorybami na Azorach?

Przepisy azorskie zabraniają wchodzenia do wody w pobliżu wielorybów podczas komercyjnych rejsów whale watching. Istnieją jednak specjalistyczne wyprawy snorklingowe i nurkowe z kaszalotami, organizowane przez licencjonowanych operatorów z odpowiednimi zezwoleniami. To doświadczenie tylko dla śmiałków – i jedno z najbardziej ekstremalnych przeżyć przyrodniczych, jakie oferuje Europa.

Czy wycieczka na Azory to dobry pomysł dla dzieci?

Zdecydowanie tak – obserwacja wielorybów to jedno z tych przeżyć, które dzieci pamiętają przez całe życie. Warto jednak sprawdzić u operatora minimalny wiek uczestników (zazwyczaj 3-5 lat) i upewnić się, że dziecko dobrze znosi ruch kołysania na wodzie.

Jak długo trwa rejs whale watching na Azorach?

Standardowy rejs trwa od 2 do 4 godzin. Czas zależy od tego, jak szybko uda się namierzyć wieloryby.

Czy na Azory potrzebny jest paszport?

Nie, Azory należą do Portugalii, czyli do Unii Europejskiej. Do wyjazdu wystarczy ważny dowód osobisty. To jeden z powodów, dla których wycieczka na Azory jest tak wygodna dla Polaków.

Obserwacja wielorybów Azory – dołącz do naszej wyprawy

Odkryj São Miguel z Kompasem Przygody w ramach naszych zorganizowanych wypraw na Azory! Sprawdź terminy i zarezerwuj swój – ocean czeka! I wieloryby też. 🐋

Instagram